Uzay Yolu

Uzay Yolu (Özgün adı: Star Trek), Gene Roddenberry tarafından oluşturulanbilim kurgu televizyon dizisi, film ve roman serisi. 7 kez dizi (1'i yalnız tasarım aşamasında kaldı), 12 kez sinema filmi, yüzlerce kez roman, video oyunu, ve hikâye olarak yayımlandı.

Uzay Yolu

thumb| Kirk ve Mürettebat|right]

İngilizce özgün adı ile "Star Trek" , Türkçesi ile "Uzay Yolu", Gene Roddenberry tarafından yaratılmış bilim kurgu televizyon dizisidir. Bugüne kadar 6 televizyon dizisi, 10 sinema filmi, yüzlerce roman, video oyunu, ve fan hikayesi olarak yayılmıştır. 8 Eylül Cuma, 2006 yılında Uzay Yolu`nun ilk televizyon yayının 40`ıncı yılı kutlandı.

İnsanların galakside diğer bilinçli canlılarla birleşerek Birleşik Gezegenler Federasyonu`nu kurdukları, hayali bir 3. Dünya Savaşı sonrası bir geleceği tasvir eder. Evrende yalnız olmadıklarını anlayınca insanlık kendilerine özgü birçok zayıflık ve kötü alışkanlıklarını geride bırakır.

Kahramanlar genelde fedakardır ama zaman zaman sonuç almak için başka yollara baş vurabilirler. 1960`larda Orijinal Seri`de ve diğer seriler de olduğu gibi hikayelerdeki çatışmalar ve politik boyutlar günümüz olaylarını yansıtırlar. Dizilerdeki emperyalizm, sınıf kavgası, ırkçılık, insan hakları ve teknolojinin etkileri gibi konular ilk yayınladıkları zaman olduğu gibi bugünde yankılanmaktadırlar.

Televiyon Dizileri

Uzay Yolu 1966`da bir televizyon dizisi olarak hayata başlamsına rağmen, ondan yaklaşık 6 sene öncesine kadar planlama aşamasındaydı.<ref>``The Making of Star Trek`` by Stephen E. Whitfield and Gene Roddenberry</ref> ``Orijinal Seri`` 3 sezon sonunda düşük reytingler<ref name="Low Ratings"> The trouble with "Trek" En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> yüzünden yayından kaldırılmasına rağmen kendisinden sonra 5 serinin daha yayınlanmasına sebep oldu. Bu 6 seri toplamda 726 bölüm veya 30 televizyon sezonuna denk gelmektedir. Bu da 570.75<ref>Dizi başına ortalama bölüm süresi çarpı bölüm sayısı artı 10 sinema filminin süreleri olan 33045 dakikanın 60`a(1 saatteki dakikalar) bölünmesi</ref> saatlik program süresine denk gelir.

``Uzay Yolu: Orijinal Seri``

USS ``Enterprise`` (NCC-1701). Orijinal Yıldız Gemisi Atılgan
USS ``Enterprise`` (NCC-1701). Orijinal Yıldız Gemisi Atılgan
] } (``Star Trek: The Original Series``) ``Uzay Yolu`` ilk kez<ref name="TOS debut"> `Star Trek; turns 40 En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> ABD`de 8 Eylül 1966 Cuma günü NBC televizyonunda yayınlandı. Dizi William Shatner tarafınfan oynanan Kaptan Kirk`ün kumandasındaki Atılgan Yıldız Gemisi`nin mürettabatını ve onların "daha önce hiç kimsenin gitmediği yerlere cesurca gitmek" olan 5 yıllık görevi`nin hikayelerini anlatmaktadır. Sadece 3 sezon sonunda dizi yayından kaldırıldı ve son bölüm 3 Haziran 1969`da gösterildi.<ref name="TOS end"> Star Trek TV show En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> Tekrarların gösterimini takriben bir kültürel fenomen haline geldi. İlk başta sadece Uzay Yolu olarak bilinmesine rağmen daha sonraki yıllarda ``Uzay Yolu: Orijinal Seri`` (``Star Trek: Original Series``) ya da Klasik Trek (Classic Trek) olarak anıldı. Şu anda başta Amerika olmak üzere birçok ülke televizyonunda hala yayınlanmaktadır. Seri`nin 2006 Eylül`ün de dijital olarak yenilenmiş ve yüksek çözünülürlükte tekrar dağıtalacağı açıklandı.<ref> http://tv.ign.com/articles/729/729388p1.html </ref>

``Uzay Yolu: Animasyon Seri``

thumb|250px|right|USS ``Enterprise`` ( Gemisi Atılgan|Atılgan) animasyon biçiminde] } (``Star Trek: The Animated Series``) Uzay Yolu: Animasyon Serisi Filmation adlı firma tarafınndan yapıldı ve iki sezon boyunca gösterimde kaldı. Orijinal seriden Walter Koenig haricinde diğer bütün başrol oyuncuları sesleri ile diziye katıldılar. Koneig bütçe sıkıntıları yüzünden yapımcılar tarafından çağrılmamıştı. Animasyon tekniği egzotik ve geniş uzaylı dünyaları ve manzaralarına izin versede, bütçe sıkıntıları yüzünden animasyonlar vasat olarak kaldı. İlk başta Paramount tarafından onaylanmış olmasına rağmen tam olarak resmi Uzay Yoluofficial canon ? ne olabilir ki? --> sayılmadı. Buna rağmen bu seride ki bir çok eleman daha sonra dizilerde ve/veya filmlerde resmileştirildi. Örneğin Kirk`ün orta adı Tiberuis ilk olarak Animasyon seride ortaya atıldı daha sonra `` Keşfedilmemiş Ülke`` ile resmiyete kavuştu.

``Uzay Yolu: Safha II``

thumb|250px|right|Yeni Gemisi Atılgan|Atılgan için konsept çizim] } (``Star Trek: Phase II``) ``Uzay Yolu: Safha II`` Paramount Televizyon tarafından 1978`te bayrak gemisi tv dizi olarak önerilmişti. Yapım başlamadan 12 bölümün senaryoları yazılmıştı.<ref name="Phase II"> Star Trek Phase II, Planned but never executed Star Trek Series En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> Dizi Orijinal serideki mürettabatın büyük bir bölümünü (Spock olarak geri dönmeyi reddeden Leonard Nimoy hariç) ikinci bir beş yıllık görev için bir araya getirecekti. Onun yerine Xon adında daha genç safkan bir Volkanlı düşünülmüştü, buna rağmen Nimoy`un misafir oyuncu olarak arada görüneceği umut ediliyordu.<ref name="Phase II"/> Setler yapılmış hatta ciddi rakamda test çekimleri yapılmıştı. Buna rağmen dördüncü bir televizyon ağının riski ve "o zamanlar yakın tarihte" yayınlanan Bölüm IV - Yeni Bir Umut adlı filmin popülaritesi yüzünden Paramount haftalık bir dizi yerine bir sinema filmi yapmaya karar verdi. Bu serinin ilk bölümünün senaryosu Sinema Filmi adlı ilk filmin senaryosu için temel oluşturdu. Diğer üç tanesi ise Uzay Yolu: Yeni Nesil için adapte edildi. <ref name="TMP"> Trivia for Star Trek: The Motion Picture (1979) En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref>

``Uzay Yolu: Yeni Nesil``

USS Enterprise (NCC-1701-D)
USS Enterprise (NCC-1701-D)
] } (``Star Trek: The Next Generation``) ``Uzay Yolu: Yeni Nesil`` yaklaşık olarak ``Orijinal Seriden bir yüzyıl sonra geçmekte, gene Atılgan adında fakat daha yeni ve gelişmiş (Atılgan-D) yeni bir yıldız gemisi içermekte ve Kaptan Jean Luc Picard`ın (Patrick Stewart) emri altındaki yeni bir mürettabatın maceralarını anlatmaktadır. Dizi ilk olarak 28 Eylül 1987`de yayınlandı ve 23 Mayıs 1994`te son buldu.<ref name="TNG series"> Star Trek: The Next Generation TV Show En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> ``Yeni Nesil`` Uzay Yolu dizileri arasından en yüksek reytinglere sahipti ve yayınlandığı ilk birkaç yıl boyunca hep 1 numaralı dizi olarak kaldı.<ref name="TNG ratings"> Star Trek - A Short History En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> En iyi drama dalında bir Emmy için aday olan(1994 yılında) tek Uzay Yolu dizisi idi. Ayrıca en iyi televizyon programı olarak Peabody Ödülü`de kazandı.<ref name="TNG Emmy"> BBC Online - Star Trek: The Next Generation En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> Seri günümüzde birçok tv kanalı tarafında yayınlanmaktadır.

``Uzay Yolu: Derin Uzay Dokuz``

Uzay İstasyonu Derin Uzay Dokuz
Uzay İstasyonu Derin Uzay Dokuz
] } (Star Trek: Deep Space Nine) ``Uzay Yolu: Derin Uzay Dokuz`` ``Yeni Nesil`` ile aynı zamanda geçmektedir ve 1993`ten başlayarak yedi yıl boyunca yayınlandı.<ref name="DS9 series"> Star Trek: Deep Space Nine TV Show En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> Bir yıldız gemisi yerine başlıca bir uzay istasyonunda geçen tek Uzay Yolu dizisidir. Dizi Kumandan (daha sonra Kaptan) Benjamin L. Sisko(Avery Brooks) tarafından yönetilen ve Bajoran sisteminde yeni keşfedilmiş ve sabit yegane Solucan deliği`nin (wormhole) yanında bulunan uzay istasyonundaki mürettabatın ve istasyon sakinlerinin maceralarını izler. <ref name="Emissary"> STARTREK.COM : Episode En son erişim 21 Ağustos, 2006</ref> Hikaye hemen yakındaki Bajor gezegenin Cardassia`lılar tarafından işgali, Sisko benzersiz ruhsal rolü ve Dominion ile olan savaş gibi konuları da içerir. Derin Uzay Dokuz Gene Roddenberry`nin daha önceki serilerde yasakladığı uzun seri hikaye anlatımı, mürettabat içinde çatışma gibi konularla diğer Uzay Yolu serilerinden ayrılır.<ref>[1]</ref>.

``Uzay Yolu: Voyager``

USS Voyager (Star Trek)
USS Voyager (Star Trek)
] } (``Star Trek: Voyager``) ``Uzay Yolu: Voyager`` yedi yıl boyunca yayınlandı.Kaptan Kathryn Janeway (Kate Mulgrew) adında bir kadın kaptan içeren tek Uzay Yolu dizisidir.<ref name="VOY woman"> RevolutionSF - Star Trek: Voyager : Review En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref> Dizi USS ``Voyager```ın 70.000 ışık yılı uzaklıktaki Delta dörtlüğünde ``(Delta Quadrant)`` kayboluşunu gösterir. <ref name="VOY LY"> Star Trek: Voyager TV series reviews En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref>70 yıllık bir eve dönüş yolculuğu ile karşı karşıya olan mürettabat zorlukların üstesinden gelmek ve kendi aralarından çatışmaları yenmek zorundadır. ``Voyager`` orijinalde Uzay Yolu`nun birçok tanıdık tarafından uzaktı fakat daha sonraki sezonlarda Borg ve Q gibi tanıdık simalar görünemye başladılar. <ref name="VOY Borg"> STARTREK.COM : Episode (Scorpion) En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref><ref name="VOY Q"> STARTREK.COM : Episode (Q2) En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref>



``Uzay Yolu: Atılgan``

} ``(Star Trek: Enterprise)`` ``Uzay Yolu: Atılgan`` (ilk olarak sadece "``Atılgan``" olarak yayınlandı) diğer Uzay Yolu serilerinin başlangıcı niteliğindedir. Pilot bölüm Federasyon`un kurulmasından on yıl önce geçer. İlk Temas filmindeki olaylar ve orijinal Uzay Yolu arasındaki bir zamanda geçer.<ref name="ENT prequel"> Star Trek: Enterprise Summary En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref> Dizi Kaptan Jonathan Archer (Scott Bakula) yönetimi altındaki Dünya Yıldız Gemisi ``Atılgan`` uzayı keşfini konu alır. ``Atılgan`` kendisinden önceki bütün insan yapmı taşıtlardan daha hızlı ve daha uzağa gidebilmektedir. Atılgan`ın başlangıçtaki reytingleri oldukça güçlü olmasına rağmen hızla düşmeye başladı. Orijinal seride olduğu gibi fanlar sayesinde 2. ve 3. sezonda da yayında kalması sağlandı. Seri dördüncü yılında da reyting kaybetmeye devam etti ve Paramount 2005 başında seriyi iptal etti.<ref name="ENT cancelled"> STARTREK.COM : Article En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref>

Sinema Filmleri

thumb|225px|right|``Enterprise`` Paramount Pictures bugüne kadar on adet Uzay Yolu Filmi yayınladı. Bunlardan ilk altısı Orijinal Seri`nin kahramanlarını geri kalan dördü ise Yeni Nesil`in kahramanlarını içermektedir. Kuzey Amerika ve İngiltere`de altıncı filmden sonra numara verilmek adetinden vazgeçilmesine rağmen Avrupa`da hala numaralama sistemi devam etmektedir. Uzay Yolu hayranları arasında çift rakam ile başlayan filmlerin tek ile başlayanlara oranla daha başarılı olduğu gibi bir batıl inanç vardır. Hayranlara göre 2, 4, 6 ve 8 no`lu filmler tepede Uzay Yolu I ve V ise dipte yer almaktadır.<ref name="curse"> STARTREK.COM : Article En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref> 2008 yılında henüz adı belli olmayan Uzay Yolu XI`in çekileceği anons edildi<ref name="XI"> TrekToday - J.J. Abrams To Direct `Star Trek XI` En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref>.
<big>Uzay Yolu Sinema Filmleri</big>
Sinema Filmi >| Star Trek: The Motion Picture
Han`ın Gazabı >| Star Trek: The Wrath of Khan
Spock`ı Ararken >| Star Trek: The Search for Spock
Eve Dönüş >| Star Trek: The Voyage Home
Son Sınır >| Star Trek: Final Frontier
Keşfedilmemiş Ülke >| Star Trek: Undiscovered Country
Uzay Yolu VII >| Star Trek: Generations
İlk Temas >| Star Trek: First Contact
İsyan >| Star Trek: Insurrection
Nemesis >| Star Trek: Nemesis
Uzay Yolu XI (Henüz sadece anons edildi)`` >| Star Trek XI


Diğer Hikaye kurguları ve resmiyet

Yeni Sınır adlı roman dizinin ilk kitabının kağapı Uzay Yolu markası ``resmi`` olarak yayınlanmış beş televizyon dizisinden ve bugüne kadar çevrilmiş on filmden oluşur. Bunun haricinde Animasyon Seri, romanlar, video oyunları, çizgi romanlar ve Uzay Yolu evreni ile ilgili diğer materyeller Paramount Pictures tarafından lisanslanmış olmalarına rağmen ``resmi`` sayılmazlar.

Romanlar genellikle televizyon dizileri sırasında tam açıklanmamış olayları konu alarak Uzay Yolu evrenindeki boşlukları tamamlarlar. Uzay Yolu`nun sahibi Paramount Pictures kabul etmesede hayranlar romanları da ``resmi`` Uzay Yolu materyeli olarak saymaktadırlar. Birçok yazar kendi romanlar içinde kendi serilerini de yaratmışlardır.

Televizyon dizileri ve Paramount tarafından çekilen sinema filmleri dışında, Uzay Yolu markası bir sürü yazar ve sanatçı tarafından Genişletilmiş Uzay Yolu Evreni adıyla genişlemiştir. Genelde bu yazar ve sanatçılar genelde varolan devamlığı sürdürmek ya da kendi hikayelerini yazmakta özgürdürdür. Benzer biçimde dizi ve sinema yapımcıları da ``resmi`` sayılmayan bu eserlere bağlı kalmak zorunda değillerdir.

Bunu dışında Uzay Yolu evreninde geçen birçok hayran yapımı film de bulunmaktadır. Hatta bu filmlerden bazıları (Ör: Of gods and Men) Uzay Yolu`nda oynamış ve/veya yönetmenlik yapmış sanatçıları içerebilir.

"Uzay Yolu" ismi

``Star Trek`` kelimesi türkçeye Uzay Yolu olarak çevrilmesine rağmen, tam çeviri ``Yıldızlara Yolculuk`` terimine daha yakındır. ``Star Trek`` ismi bugüne kadar yayınlanan tüm dizi ve filmler içinde sadece İlk Temas`ta warp sürücüsünün kaşifi Zefram Cochrane tarafından dile getirildi. Bunun dışında Yeni Nesil`in son bölümünde Q "...trek through the stars..." terimini kullanmıştır. Uzay Yolu`nun orijinal film müziği "Star Trek" kelimesini içeren şarkı sözlerine sahipti fakat daha sonra sadece enstrümantal olarak kullanıldı.

Kültürel Etki

} thumb|235px|ABD posta idaresi tarafından bastırılmış hatıra posta pulu Uzay Yolu bugün Paramount`un sahip olduğu milyar dolarlık bir endüstridir. Gene Roddenberry Orijinal Seri`yi klasik bir macera draması olarak NBC`ye sattı. İlk olarak diziyi (Wagon Train to the Stars<ref>Wagon train, dört tekerleli yük arabasına verilen isimdir. O zamanlar ABD`de popüler olan Wagon Train adlı western tv dizisinden esinlenilmiştir.</ref>) olarak adlandırmıştı. Bir yıldız gemisinde geçmesine ve gelecekte yaşanmasında rağmen Roddenberry bu analojiyi kullanarak ve onları umut, humanizm ile harmanlayarak güncel dünya problemlerini ekrana taşımak istemişti. Açılış cümlesin "Daha önce hiçbir insanın gitmediği yerlere cesurca gitmek..." sözü neredeyse birebir olarak Beyaz Saray`ın 1957`deki Sputnik uçuşundan sonra yayınlanan bir kitapçığından alınmıştır. Kirk, Spock ve Doktor McCoy`dan oluşan merkezi üçlü klasik mitolojiden örneklenmiştir. Güncel olaylar ve insanlar arasındaki farklar üzerinde durmak amacı ile mürettabat etnik olarak farklı bireylerden oluşturulmuştur.

"Uzay Yolu" ismi, Kaptan Kirk, Mr. Spock vs. bugün dünyada en çok bilinen isimler arasındadırlar. Uzay Yolu`nun kültürel etkisi uzun yaşamını ve popülerliğini geride bırakmıştır. Günümüzde Uzay Yolu ve türevleri birçok ülkenin televizyonlarında yayınlanmaktadırlar. Hayranlar kendilerine Trekkie<ref name="Trekkies"> Trekkies (1997) En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref> adını takmışlardır ve şovun etrafında bir alt-kültür oluşmuştur.

Uzay Yolu otomatik kapılar, tablet PC`ler, PDA`lar cep telefonları gibi bir sürü günümüz teknolojisi için esin kaynağı olmuştur. Işınlanma olarak tasvir edilen madde-enerji dönüşümünü popüler hale getirmiştir. "Scotty, ışınla beni" (Beam_me_up,_Scotty) veya "O öldü, Jim" gibi sözler halk diline girmiştir. 1976`da gelen mektuplar ve kampanyalar sonunda NASA ilk uzay mekiğini hayali yıldız gemisi Atılgan`a atıfla Enterprise (Atılgan) olarak isimlendirmiştir.<ref name="Enterprise"> Shuttle Orbiter Enterprise (OV-101) En son erişim 24 Ağustos, 2006</ref>

Şu anki durum ve gelecek

thumb|200px|Yeni Yolu XI|Uzay Yolu XI`un promosyonel afişi.] 2005 yılında son seri ``Atılganın iptal edilmesinden sonra Uzay Yolu yirmi beş seneden beri ilk defa yapımda ve/veya planlama aşamasında bir seri ya da filmsiz buldu. Derin Uzay Dokuz selefinin yüksek reytinglerine ulaşamadı. Daha sonra Voyager`ın iptal edilme dedikoduları, Atılgan`ın iptal edilmesi ve son film Uzay Yolu: Nemesis`in gişede beklenen başarıyı gösterememesi markanın öldüğü şeklinde yorumlandı. Tüm bunlara rağmen Nisan 2006`da yeni bir sinema filminin resmi olarak ilan edilmesi markanın henüz ölmediğinin göstergesi.

Uzay Yolu serileri bugün birçok ülkenin birçok kanalında tekrar tekrar yayınlanmaktadırlar.

Notlar

Dizinin her bölümü istisnalar dışında , farklı ellerden çıkan senaryolarla ve farklı yönetmenler tarafından çekilmiştir. Bu tekdüzeliği önlemiş ve her bölüme ayrı bir bakış katmıştır.

TRT tarafından duyarlı bir şekilde yapılan çeviri ve seslendirmeler, o dönemlerde pek az kişinin kullandığı tarayıcı , alıngaç , bilgisayar gibi kelimelerin halk tarafından benimsenerek dilimize kazandırılmasını sağlamıştır. O yıllarda çok fazla bilinmeyen Lazer, ışınlama, ışık hızı vb. gibi birçok bilimsel kavram ile de bu dizi sayesinde tanışılmıştı.

Kaptan Kirk`in iradesi, Spock`ın mantığı, işlenen bilimsel temalar, o zamanlarda birçok kişiye ilham kaynağı olmuştur.

Uzay Yolu Turist Ömer Uzay Yolunda (1973) filmine de ilham kaynağı olmuştur. Hulki Saner`in yönettiği filmde başrollerde Sadri Alışık ve o yıllarda TRT de yayınlanan dizideki seslendirmeyi yapan tiyatro sanatçıları oynamışlardı.

Linkler



Referans

Bu makaledeki bilgilerin büyük çoğunluğu ingilizce Wikipedia`daki star trek`ten çevrilmiştir. Aynı zamanda resmi Uzay Yolu sitesinden de bilgiler bulunmaktadır.

Dipnotlar

<div class="references-small"><references /></div>

Kaynaklar

Vikipedi

İlgili konuları ara

Yanıtlar